kwasfoliowy.info

Znaczenie kwasu foliowego dla rozwoju płodu

Kwas foliowy jest jednym z ważniejszych składników odżywczych niezbędnych dla prawidłowego rozwoju płodu.  Jest to proces, w którym – w związku z intensywnym podziałem komórek – nasila się wytwarzanie kwasów DNA, a to znacznie zwiększa zapotrzebowanie na foliany. Według norm amerykańskich dzienne spożycie kwasu foliowego przez kobiety ciężarne powinno wynosić 600 μg, a według polskich – 450 μg.

 

Niedobór kwasu foliowego ma szczególne znaczenie w okresie poprzedzającym ciążę i w pierwszych jej tygodniach. Sprzyja on powstawaniu wrodzonych wad cewy nerwowej u płodu. Należą do nich bezmózgowie, przepukliny układu nerwowego i rozszczep kręgosłupa. Są to wady letalne lub wiążące się z poważnym kalectwem. Polska należy do krajów o największej w Europie umieralności niemowląt z powodu wrodzonych wad cewy nerwowej. Według danych EUROCAT występowanie wrodzonych wad cewy nerwowej w Wielkopolsce wynosiło w 2002 r. 10,83 na 10 000 noworodków (żywych i martwych). W 2001 r. wady wrodzone stanowiły przyczynę 34% wszystkich zgonów niemowląt w Polsce. Wady wrodzone układu nerwowego to druga co do częstości przyczyna zgonów niemowląt z powodu wad wrodzonych.

 

Zapobieganie omawianym wadom jest możliwe dzięki stosowaniu suplementacji kwasem foliowym. Suplementacja zmniejsza prawdopodobieństwo pojawienia się tych wad o 58 do 100% (w zależności od badania), zwłaszcza u kobiet, które już wcześniej urodziły dziecko z wrodzoną wadą cewy nerwowej.

 

Spożywanie produktów będących dobrym źródłem kwasu foliowego nie zapewnia organizmowi optymalnej jego ilości, bardziej efektywne jest spożywanie kwasu foliowego zawartego we wzbogaconej żywności. Istotne zwiększenie zawartości kwasu foliowego w erytrocytach stwierdza się u kobiet przyjmujących suplementy tej witaminy i spożywających wzbogacaną żywność. Jest to prawdopodobnie spowodowane lepszą biodostępnością syntetycznej formy witaminy niż witaminy pochodzącej z żywności. Należy jednak podkreślić, że zwyczajowe, wieloletnie, duże spożycie warzyw znacznie poprawia stan wysycenia organizmu folianami i może ułatwić uniknięcie ich niedoborów podczas ciąży.

 

Ponieważ właściwa podaż kwasu foliowego jest tak ważna, w wielu krajach (również w Polsce) opracowano zalecenia dotyczące suplementacji diety tą witaminą. Wszystkie kobiety w wieku rozrodczym, zwłaszcza przed planowaną ciążą, powinny przyjmować 0,4 mg kwasu foliowego dziennie, nie więcej jednak niż 1 mg. Kobiety, które uprzednio urodziły dzieci z wadami cewy nerwowej, przed planowaną ciążą powinny przyjmować, pod kontrolą lekarską, kwas foliowy w dawce 4,0 mg dziennie. Suplementacja powinna trwać do 12 tyg. po zapłodnieniu.     

 

W Polsce od 1997 r. prowadzony jest Program Pierwotnej Profilaktyki Wad Cewy Nerwowej, mający na celu upowszechnienie spożycia kwasu foliowego przez wszystkie kobiety w wieku rozrodczym. Również Narodowy Plan Zdrowia na lata 2004–2013 przewiduje zapobieganie wadom cewy nerwowej.

 

Pomimo dużej skuteczności poprawiania wysycenia organizmu kwasem foliowym suplementacja jest jednak mało efektywną metodą zapobiegania występowaniu wrodzonych wad cewy nerwowej w populacji, gdyż znaczna liczba ciąż nie jest planowana. Wiele kobiet, które nawet świadomie decydują się na macierzyństwo, nie zasięga porady personelu medycznego przed zajściem w ciążę. Suplementację kwasem foliowym przed ciążą stosują więc tylko niektóre kobiety. Wyniki badań brytyjskich sugerują, że zaledwie 30% kobiet ciężarnych stosuje się do oficjalnych zaleceń. W Polsce w 2003 r. tylko 12% kobiet w wieku 20–34 lat, nie będących w ciąży, przyjmowało kwas foliowy. Jedynie 17% ciężarnych deklarowało, że stosowało suplementację kwasem foliowym przed ciążą.

 

W ostatnio opublikowanym międzynarodowym badaniu retrospektywnym, w którym wykorzystano dane pochodzące z 13 rejestrów wad wrodzonych, stwierdzono, że same rekomendacje dotyczące suplementacji kwasem foliowym nie mają znaczącego wpływu na częstość występowania wrodzonych wad cewy nerwowej. Dla zmniejszenia występowania tych wad konieczne wydaje się wzbogacanie (fortyfikacja) żywności. Prawdopodobnie jest to jedyna potencjalnie skuteczna metoda zapobiegania pojawianiu się wad cewy nerwowej. W Stanach Zjednoczonych Ameryki fortyfikacja mąki obowiązuje od początku 1998 r.. Po jej zastosowaniu zaobserwowano zmniejszenie – o 26% – występowania wad cewy nerwowej w populacji amerykańskiej. Zmniejszyła się głównie ilość przypadków rozszczepu kręgosłupa. W Nowej Szkocji wprowadzenie rekomendacji dotyczących suplementacji kwasem foliowym oraz fortyfikacji żywności zmniejszyło występowanie wrodzonych wad cewy nerwowej o 41%.

 

Niedobór kwasu foliowego podczas ciąży stwarza również inne niebezpieczeństwa. Małe jego spożycie wiąże się ze zwiększonym prawdopodobieństwem wystąpienia przedwczesnego porodu i urodzenia dziecka z małą masą urodzeniową. Wyniki niektórych badań sugerują również, że u dzieci matek spożywających podczas ciąży niedostateczne ilości tej witaminy częściej występują neuroektodermalne guzy mózgu.

 

Obowiązujące od 2000 r. w Stanach Zjednoczonych Ameryki zalecane dzienne spożycie kwasu foliowego podczas ciąży, wynoszące 600 μg, wiąże się z koniecznością stosowania suplementacji lub spożywania żywności wzbogaconej.

 

 

Polityka Prywatności